
Azem Parllaku
Nga Azem Parllaku
RrĂ«zimi i shtatores sĂ« diktatorit Hoxha, nga sheshi “SkĂ«nderbej” nĂ« TiranĂ« Ă«shtĂ« njĂ« ngjarje qĂ«, pĂ«r ne shqiptarĂ«t kulmon si njĂ« moment historik i paharrueshĂ«m.bShtatorja e Enver HoxhĂ«s njeriut qĂ«, pĂ«r mĂ« tepĂ«r se 45-vjet kishte drejtuar dhe qeverisur ShqipĂ«rinĂ«, u shtri rrugĂ«ve tĂ« TiranĂ«s, duke u tĂ«rhequr zvarrĂ« nga po ata njerĂ«z qĂ«, vite mĂ« parĂ« e kishin duartrokitur. Askush nuk mundi t’a ndalte atĂ« çast. Por, njĂ« ndryshim i tillĂ« dhe kaq drastik, qĂ« do tĂ« sillte shndĂ«rrimin e tĂ« gjithĂ« sistemit politik nĂ« vend, nuk mund tĂ« konceptohej njĂ«lloj nga tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t. ShqipĂ«ria ishte pĂ«rballĂ« njĂ« ballafaqimi serioz, i cili mund ta çonte nĂ« njĂ« luftĂ« tĂ« pakontrolluar civile. LĂ«vizja mĂ« e rrezikshme ishte ajo e nisur nĂ« ShkollĂ«n e LartĂ« tĂ« Bashkuar tĂ« OficerĂ«ve, qĂ« mbante emrin e HoxhĂ«s.
TĂ« gjithĂ« pa pĂ«rjashtim, gjeneralĂ«t e sotĂ«m tĂ« UshtrisĂ«, deputetĂ«t ish-ushtarakĂ«, madje edhe Nishani, ishin aty, kur u krijua “Komisioni nismĂ«tar pĂ«r mbrojtjen e interesave tĂ« popullit”, i cili u bĂ«ri thirrje partive politike, Presidentit e popullit shqiptar, duke kĂ«rkuar vlerĂ«simin e figurĂ«s sĂ« Enver HoxhĂ«s.
Vendosja e bustit tĂ« Enverit qĂ«, do tĂ« zĂ«vendĂ«sonte monumentin e bronztĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« TiranĂ«s, vlerĂ«sohej si shprehje e besnikĂ«risĂ« pĂ«r diktatorin dhe partinĂ« e tij. Qindra ish-studentĂ« ushtarakĂ« tĂ« frymĂ«zuar nga trupa e pedagogĂ«ve tĂ« tyre, disa prej tĂ« cilĂ«ve sot deputetĂ« e gjeneralĂ«, u armatosĂ«n dhe ishin tĂ« gatshĂ«m t’a merrnin shtatoren e HoxhĂ«s qĂ«, ndodhej nĂ« oborrin e kĂ«saj shkolle pĂ«r t’a vendosur aty nĂ« sheshin “SkĂ«nderbej”.
NĂ« ngjarjet e ShkollĂ«s sĂ« Bashkuar, u pĂ«rfshinĂ« edhe Akademia Ushtarake e Shkolla e Mesme Ushtarake ‘SkĂ«nderbej”. Me institucionet e arsimimit ushtarak, u solidarizuan pothuaj tĂ« gjitha strukturat e mbrojtjes sĂ« asaj kohe. Ende deri sot, askush nga ish-drejtuesit e lartĂ« komisarĂ« e komandantĂ« tĂ« kohĂ«s, nuk ka folur nĂ« lidhje me planet e “puçshtetit” tĂ« shkurtit ’91.
NĂ« planet ogurzeza tĂ« atij shkurti, ishte provokimi i studentĂ«ve ushtarakĂ«, si kundĂ«rpĂ«rgjigje ndaj studentĂ«ve tĂ« Universitetit tĂ« TiranĂ«s, sipas njĂ« skenari tĂ« sofistikuar, fundi i tĂ« cilit do tĂ« ishte i pĂ«rlyer rĂ«ndĂ« me gjak. VetĂ«m njĂ« muaj e gjysmĂ« mĂ« parĂ«, ishte tentuar qĂ«, studentĂ«t e shkollave ushtarake tĂ« pĂ«rdoreshin pĂ«r tĂ« mbajtur nĂ« rrethim “Qytetin Studenti”, njĂ« tentativĂ« kjo tĂ« cilĂ«n studentĂ«t nĂ«n uniformĂ« e injoruan.
NĂ« pasditen e 20 shkurtit, postoblloqet e shkollave ushtarake u mbyllĂ«n, ç’ka nĂ«nkuptonte shkĂ«putjen e kontaktit me rrugĂ«t e TiranĂ«s, nĂ« tĂ« cilat festohej pas rrĂ«zimit tĂ« shtatores sĂ« Enverit. NĂ« orĂ«t e mbrĂ«mjes, kur dhe u pa qĂ«, studentĂ«t nuk ishin tĂ« shqetĂ«suar pĂ«r çfarĂ« kishte ndodhur, çuditĂ«risht edhe pse garnizoni ushtarak ruhej me roje tĂ« armatosur, nĂ« sheshin e AkademisĂ« Ushtarake, ku ishte vendosur busti i HoxhĂ«s, u shtuan “rojtarĂ«t vullnetarĂ«”. NdĂ«rkohĂ«, atĂ« natĂ« ndryshe nga zakonisht nga qendra e zĂ«rit transmetoheshin kĂ«ngĂ« e marshe tĂ« pĂ«rzgjedhura.
NĂ« mĂ«ngjesin e datĂ«s 21 shkurt, nĂ« kohĂ«n kur do tĂ« bĂ«hej shpĂ«rndarja pĂ«r fillimin e proçesit mĂ«simor komisari i ShkollĂ«s duke derdhur lot, u Ă«shtĂ« drejtuar studentĂ«ve me thirrjet “Komandantin e rrĂ«zuan”, “Shtatoren e Enverit e rrĂ«zuan, por ai Ă«shtĂ« i pavdekshĂ«m”, etj. PikĂ«risht nĂ« kĂ«tĂ« moment, njĂ« grup i organizuar i studentĂ«ve tĂ« vitit tĂ« tretĂ«, ka shpĂ«rthyer nĂ« brohoritjen “ShqipĂ«ri-Enver jemi gati kurdoherĂ«”. Sigurisht qĂ«, njĂ« thirrje e tillĂ« e padĂ«gjuar mĂ« parĂ« nuk ishte spontane. NdĂ«rsa studentĂ«t kanĂ« shkuar nĂ« sallat mĂ«simore, pjesa mĂ« e madhe e trupĂ«s sĂ« pedagogĂ«ve nuk i Ă«shtĂ« bashkĂ«ngjitur atyre. Duke pĂ«rfituar nga mungesa e pedagogĂ«ve, studentĂ«t kanĂ« lĂ«nĂ« sallat e mĂ«simit dhe janĂ« lĂ«shuar nĂ« grupe drejt sheshit qĂ«ndror tĂ« shkollĂ«s. MĂ« vonĂ« u mĂ«sua se, pedagogĂ«t dhe komanduesit e shkollĂ«s ndanin qĂ«ndrime tĂ« ndryshme nĂ« lidhje me situatĂ«n, çarje kjo qĂ«, u reflektua dhe nĂ« masĂ«n e studentĂ«ve.
Ajo ç’ka ka qenĂ« befasuese nĂ« ato orĂ«t e paradites, ishte armatosja e kursantĂ«ve oficerĂ« tĂ« AkademisĂ« sĂ« Mbrojtjes. Duhet pranuar qĂ« kursantĂ«t nĂ« fjalĂ« oficerĂ« tĂ« karrierĂ«s, ishin tĂ« zgjedhurit e privilegjuar, tĂ« cilĂ«ve pas kursit akademik u rezervoheshin postet drejtuese tĂ« fushĂ«s sĂ« Mbrojtjes. Armatosja e kursantĂ«ve u justifikua, si vetmbrojtje mbasi: “qytetarĂ«t e TiranĂ«s, kishin planifikuar tĂ« sulmonin AkademinĂ« Ushtarake, pĂ«r tĂ« hequr qĂ« andej shtatoren e Enver HoxhĂ«s”. Pas armatosjes sĂ« oficerĂ«ve tĂ« AkademisĂ«, Ă«shtĂ« kĂ«rkuar qĂ«, tĂ« armatoseshin edhe studentĂ«t e ShkollĂ«s sĂ« Bashkuar. ShpĂ«rndarja e armatimit ka vazhduar deri nĂ« orĂ«t e para tĂ« pasdites, ndĂ«rsa nuk kanĂ« pranuar tĂ« armatosen njĂ« pjesĂ« e konsiderueshme e studentĂ«ve tĂ« vitit tĂ« dytĂ«, nĂ« Fakultetin GjithĂ«armĂ«sh.
Drejtuesi i atĂ«hershĂ«m i vendit Ramiz Alia pĂ«rpiqej tĂ« gjente zgjidhje nĂ« njĂ« situatĂ« tĂ« atillĂ«, me 22 shkurt, nĂ« ShkollĂ«n e Bashkuar tĂ« OficerĂ«ve po ndodhte armatosja me urdhĂ«r e studentĂ«ve njĂ« dukuri kjo e paparashikuar, qĂ« krijoi pĂ«shtjellim te jashtĂ«zakonshĂ«m pĂ«r tĂ« gjithĂ«. OficerĂ«t, jo studentĂ«t e shkollave ushtarake u ngritĂ«n kundĂ«r heqjes sĂ« monumentit tĂ« diktatorit nĂ« sheshin “SkĂ«nderbej”. Ata madje guxuan tĂ« kĂ«rkonim rivendosjen e tij, duke i’u drejtuar vetĂ« Ramiz AlisĂ«, si pĂ«rgjegjĂ«s dhe fajtor qĂ« nuk arriti t’a mbronte monumentin.
TashmĂ«, situata nĂ« garnizonin e shkollave ushtarake po bĂ«hej e paparashikueshme. OficerĂ« e studentĂ« tĂ« armatosur u ngjitĂ«n nĂ« tarracat e godinave ushtarake, duke terrorizuar jo pak, edhe banorĂ«t e lagjes. OratorĂ« tĂ« ndryshĂ«m rrokĂ«n mikrofonat, duke bĂ«rĂ« thirrje se, pikĂ«risht duhet tĂ« ishin ushtarakĂ«t, ata qĂ« duhet tĂ« merrnin nĂ« dorĂ« fatet e ShqipĂ«risĂ« sĂ« atyre ditĂ«ve. Ădo pesĂ« minuta lexoheshin telegrame, pĂ«r tĂ« cilat thuhej se vinin nga katĂ«r anĂ«t e vendit, e dĂ«rguesit e tyre ishin solidarizuar me veprimet e studentĂ«ve dhe oficerĂ«ve tĂ« shkollave ushtarake.
KursantĂ«t e AkademisĂ« Ushtarake shpallĂ«n edhe njĂ« komision tĂ« quajtur “Komisioni nismĂ«tar pĂ«r mbrojtjen e interesave tĂ« popullit”, e pĂ«rmes njĂ« peticioni drejtuar presidentit, partive politike dhe mbarĂ« popullit, kĂ«rkonin mbajtjen e njĂ« referendumi pĂ«r rivlerĂ«simin e figurĂ«s sĂ« Enver HoxhĂ«s. Nuk mungonin zĂ«rat se qeveria e asaj kohe ishte nĂ« anĂ«n e oficerĂ«ve dhe studentĂ«ve ushtarakĂ«, e po tĂ« ishte e nevojshme, pse jo dhe do tĂ« urdhĂ«ronte njĂ« grusht shteti, nĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« qĂ«ndruar ende nĂ« fuqi
NĂ« pasditen e 22 shkurtit njĂ« grup studentĂ«sh kishin mundur tĂ« krijonin njĂ« kontakt me qytetarĂ« dhe eksponentĂ« opozitarĂ« tĂ« politikĂ«s nĂ« afĂ«rsi tĂ« ShkollĂ«s 9-vjeçare Bajram Curri, e mĂ« vonĂ« edhe nĂ« zonĂ«n e quajtur “Oxhaku i ShkollĂ«s sĂ« Bashkuar”. StudentĂ«t e kĂ«tyre takimeve, u pikasĂ«n dhe nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim, ata u anatemuan dhe mbaheshin pandĂ«rprerĂ« nĂ«n mbykqyrje, pĂ«rmes masave shtĂ«rnguese. Pati nĂ« atĂ« kohĂ« edhe studentĂ« dhe skĂ«nderbegas, tĂ« cilĂ«t i ndĂ«rprenĂ« studimet me dĂ«shirĂ«n e tyre.
Në mbrëmje pati një takim mes përfaqësuesve të partive politike dhe ushtarakëve, i cili u zhvillua i ashpër, në ndërkohë që, një grup studentësh kish sekuestruar kamerën e RTSH-së, e i kishte bërë presion ekipit që kishte ardhur nga televizioni. Situata u përkeqësua edhe më tej, kur qarkulloi informacioni se, garnizoni i shkollave ushtarake pritej të vihej nën rrethim nga ana e qytetarëve dhe studentëve të Universitetit të Tiranës, të cilët dy ditë më parë e kishin tërhequr zvarrë bustin e diktatorit.
NĂ« fakt edhe brenda ShkollĂ«s sĂ« Bashkuar nuk kishte njĂ« mendim tĂ« unifikuar, nĂ« lidhje me çfarĂ« po ndodhte. NjĂ« pjesĂ« e studentĂ«ve thurnin planin pĂ«r aksionin e heqjes sĂ« shtatores sĂ« HoxhĂ«s nga ambientet e AkademisĂ«. Grupi i studentĂ«ve nĂ« fjalĂ« donte t’a kryente vetĂ« kĂ«tĂ« akt, pa pĂ«rfshirĂ« civilĂ«t e lagjes, pasi i druhej konfrontimit tĂ« kĂ«tyre tĂ« fundit me pjesĂ«n e studentĂ«ve ekstremistĂ«. GjatĂ« kĂ«tyre takimeve u Ă«shtĂ« kĂ«rkuar drejtuesve tĂ« grupimeve civile tĂ« mos tentonin tĂ« futeshin nĂ« garnizonin, mbasi njĂ« veprim i tillĂ« konsiderohej si sulm ndaj objekteve ushtarake, e rrjedhimisht do tĂ« sillte reagimin nga ana e studentĂ«ve tĂ« armatosur. Brenda dy ditĂ«sh situata Ă«shtĂ« marrĂ« nĂ« dorĂ« nga drejtuesit e lartĂ« tĂ« Mbrojtjes, tĂ« cilĂ«t, u kanĂ« thĂ«nĂ« oficerĂ«ve dhe studentĂ«ve tĂ« vetpĂ«rmbaheshin, mbasi rreth pikave tĂ« peticionit, po diskutohej me nomeklaturĂ«n e lartĂ« qeverisĂ«se.
Teksa numri i studentëve të cilët kërkonin heqjen e shtatores së diktatorit, po bëhej gjithnjë e më i madh, drejtuesit e Ministrisë së Mbrojtjes dhe Shtabit të Përgjithshëm, e konsideruan këtë ngjarje si, thyerje të hapur të rregullores ushtarake, e cila në asnjë mënyrë nuk lejonte tubime kolektive dhe aq më tepër në ambientet e brendshme të shkollës.
Kiço Mustaqi ish-MinistĂ«r i Mbrojtjes, ka pohuar se ka urdhĂ«ruar qĂ« nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ«, nuk duhej qĂ« studentĂ«t tĂ« dilnin jashtĂ« garnizonit tĂ« shkollave. Ushtria ishte edukuar qĂ« ta donte popullin dhe gjithashtu, edhe ajo e priste ndryshimin, madje e pranoi atĂ«. NĂ«se studentĂ«t ushtarakĂ«, do tĂ« kishin dalĂ« nga ambientet e shkollĂ«s, me siguri do tĂ« ishte njĂ« katastrofĂ«. Mustaqi fajĂ«son Ramiz AlinĂ« teksa i Ă«shtĂ« referuar atyre ditĂ«ve; “UnĂ« as sot e kĂ«saj dite nuk e kuptoj urdhrin pĂ«r tĂ« mobilizuar 15 brigadat qĂ« do tĂ« marshonin drejt TiranĂ«s. Ashtu sikurse u urdhĂ«rua pĂ«r shumĂ« kompani tĂ« specializuara qĂ«, erdhĂ«n nĂ« TiranĂ« pa asnjĂ« qĂ«llim e objektiv e pastaj u kthyen. PĂ«r kĂ«to tĂ« fundit ekzistojnĂ« urdhra tĂ« arkivuar. TĂ« tillĂ« urdhra e lĂ«vizje ushtarake nuk vlejnĂ« as pĂ«r veprime demonstrative e psikologjike, por ato, ama, vlejnĂ« pĂ«r tĂ« akuzuar”.
Ish-Shefi i Shtabit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m Halim Habazaj, Ă«shtĂ« shprehur se; “NĂ« orĂ«n 21:00 tĂ« mbrĂ«mjes thirra Komandantin e ShkollĂ«s, Komandantin e AkademisĂ«, Drejtorin e DrejtorisĂ« sĂ« Xhenios dhe komandantin e Regjimentit tĂ« Fortifikimit nĂ« Ministri. U dhashĂ« urdhĂ«r t’a hiqnin monumentin, t’a largonin dhe tĂ« shmangnin ndonjĂ« incident provokativ. PĂ«r çudinĂ« time, tĂ« nesĂ«rmen nĂ« mĂ«ngjes busti ishte nĂ« vend”. Ato ditĂ« MinistĂ«r i Mbrojtjes u emĂ«rua, Perikli Teta. Si Komandant i AkademisĂ« Habazaj i ka kĂ«rkuar Ministrit heqjen e bustit dhe ai ka pranuar. Busti Ă«shtĂ« hequr me shumĂ« lehtĂ«si gjatĂ« natĂ«s, duke i zbĂ«rthyer vidat qĂ« e mbanin dhe eshtĂ« dĂ«rguar nĂ« njĂ« prej magazinave tĂ« ushtrisĂ«. NĂ« mĂ«ngjes nuk pati asnjĂ« reagim dhe gjithçka u mbyll me aq.
Ata qĂ«, konsiderohen si pjestarĂ«t dhe mbĂ«shtetĂ«sit e “Komisionit nismĂ«tar pĂ«r mbrojtjen e interesave tĂ« popullit”, shpresonin qĂ« studentĂ«t ushtarakĂ« tĂ« dilnin jashtĂ« mureve. Thirrjet pĂ«r tĂ« çuar shtatoren e diktatorit nĂ« sheshin “SkĂ«nderbej”, do tĂ« thotĂ« tĂ« kĂ«rkosh gjakderdhje, ndĂ«rsa thirrjet pĂ«r tĂ« sulmuar institucionet shtetĂ«rore, do tĂ« thotĂ« puçshtet.
StudentĂ«t ushtarakĂ« u treguan gjakftohtĂ« edhe pse, pĂ«rmbajtja e thirrjes sĂ« “Komisionit nismĂ«tar pĂ«r mbrojtjen e interesave tĂ« popullit”, tingĂ«llonte si ultimatum dhe pati njerĂ«z qĂ« kur u njohĂ«n me pĂ«rmbajtjen e saj, menduan tĂ« tmerruar se vendi po kĂ«rcĂ«nohej realisht me puç ushtarak.
Peticioni
“Efektivi i shkollave ushtarake TiranĂ«, bij tĂ« punĂ«torĂ«ve, fshatarĂ«ve dhe intelektualĂ«ve tĂ« ndershĂ«m, tĂ« shqetĂ«suar seriozisht dhe tĂ« indinjuar thellĂ« nga veprimet kriminale dhe forcave tĂ« errĂ«ta, ndaj tĂ« cilĂ«ve partitĂ« politike dhe shoqatat e ndryshme me deklarata janĂ« distancuar prej tyre publikisht, por fatkeqĂ«sisht jashtĂ« dĂ«shirĂ«s dhe kĂ«rkesave tĂ« panumĂ«rta tĂ« popullit shqiptar, gjendja nĂ« vend jo vetĂ«m nuk po qetĂ«sohet, por keqĂ«sohet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«, ndaj kĂ«rkojmĂ«;
1.Figura e Enver Hoxhës të vendoset menjëherë me anën e një referendumi mbarëpopullor, dhe ajo të vlerësohet ashtu siç e do populli.
2.Në kushte e demokratizimit të mëtejshëm të vendit dhe të pluralizmit politik, kërkojmë departizimin e ushtrisë.
3.Kërkojmë që figura e ushtarakut të mbrohet me ligj, ajo të jetë e paprekshme.
4.Të zbatohet me rreptësi ligji për mbrojtjen e objekteve që kanë vlera ekonomike, sociale, kulturore, historike, që janë ndërtuar me gjakun dhe djersën e popullit.
5.KĂ«rkojmĂ« qĂ« sot, mĂ« datĂ«n 22.2 1991, ora 17.00 pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« Presidiumit, tĂ« partive politike, tĂ« Ministrive tĂ« Mbrojtjes e tĂ« PunĂ«ve tĂ« Brendshme, si dhe tĂ« mjeteve tĂ« propagandĂ«s, Radiotelevizionit, organeve tĂ« shtypit tĂ« takohen me studentĂ«t dhe kuadrot e shkollave ushtarake. Takimi do tĂ« bĂ«het nĂ« sheshin e ShkollĂ«s sĂ« LartĂ« tĂ« Bashkuar tĂ« OficerĂ«ve “Enver Hoxha”.
6.Radio-Televizioni të kalojë nën drejtimin e Këshillit Presidencial dhe të japë informacion të plotë për gjendjen në shkallë vendi dhe jo vetëm për ato çka zhvillohen në Tiranë.
7.Efektivat e shkollave ushtarake nĂ« TiranĂ« u bĂ«jnĂ« thirrje tĂ« gjitha partive politike, organizatave dhe subjekteve tĂ« ndryshme tĂ« largohen nga fjalĂ«t e deklaratat e mĂ«dha dhe tĂ« ulen me masat e popullit pĂ«r t’u siguruar atyre qetĂ«sinĂ« dhe stabilitetin nĂ« vend, pĂ«r t’i ndĂ«rgjegjĂ«suar me qĂ«llim qĂ« tĂ« kapĂ«rcehet pa dhimbje e gjak situata e rĂ«ndĂ« qĂ« Ă«shtĂ« krijuar.